Türk, şair, yazar. Tanzimatla başlayan Batılılaşma hareketinin öncülüğünü yaparak dil, edebiyat ve düşünce yaşamının gelişmesinde etkili olmuştur.
Ä°brahim Åžinasi 5 AÄŸustos 1826′da Ä°stanbul’da doÄŸdu, 13 Eylül 1871′de aynı kentte öldü. Topçu yüzbaşısı olan babası Mehmed AÄŸa 1829′da Osmanlı-Rus Savaşı sırasında vurularak ölünce, annesi onu yakınlarının desteÄŸiyle büyüttü. Åžinasi ilköğretimini Mahalle Sıbyan Mektebi’nde ve Feyziye Okulu’nda tamamladıktan sonra Tophane Müşiriyeti Mektubî Kalemi’ne katip adayı olarak girdi. Burada görevli memurlardan Ä°brahim Efendi’den Arapça, Farsça, ve Osmanlıca’nın yazı kurallarını öğrendi, gene aynı kalemde görevli eski adı Chateauneuf olan ReÅŸat Bey’den Fransızca dersi aldı. Bu görevindeki çalışkanlığı ve baÅŸarısı nedeniyle önce, memurluk sonra hulefalık derecesine yükseltildi. 1849′da bilgisini artırması için devlet tarafından Paris’e gönderildi. Burada matematik, tarih, doÄŸabilim ve toplumsal bilimlerle ilgilendi. Edebiyat ve dil konularındaki çalışmalarını sürdürdü. DoÄŸubilimci De Sacy ailesi ile dostluk kurdu Ernest Renan’la tanıştı, Lamartine’in toplantılarını izledi. DoÄŸubilimci Pavet de Courteille’e bilimsel çalışmalarında yardım etti. Dilbilimci Littré ile tanıştı. 1851′de Société Asiatique’e üye seçildi. 1854′te Paris dönüşünde bir süre Tophane Kalemi’nde çalıştı. Daha sonra Meclis-i Maarif üyeliÄŸine atandı. Encümen-i DaniÅŸ’te (ilimler akademisi) görev yaptı. Koruyucusu sadrazam Mustafa ReÅŸit PaÅŸanın görevinden ayrılması üzerine, eÄŸitim ve öğretim kurultayına sakalını keserek geldiÄŸi için üyelikten çıkarıldı. ReÅŸit PaÅŸa 1857′de yeniden sadrazam olunca, ÅžinaÅŸi de eski görevine döndü. 1860′da AÄŸah Efendi ile birlikte Tercüman-ı Ahvâl gazetesini çıkardı. Devlet iÅŸlerini eleÅŸtirmesi ve Sultan Abdülaziz’e karşı giriÅŸilen eylemin düzenleyicilerinin yanında yer alması nedeniyle 1863′teki Meclis-i Maarif’teki görevine son verildi. Gazeteyi Namık Kemal’e bırakarak, 1865′te Fransa’ya gitti. Orada sözcük çalışmalarına yöneldi. Société Asiatique üyeliÄŸinden ayrıldı. 1867′de Ä°stanbul’a döndü. Kısa bir süre sonra yeniden Paris’e gitti. Burada kaldığı iki yıla yakın sürede, Fransa Ulusal Kitaplığında araÅŸtırmalar yaptı. 1869′da Ä°stanbul’a dönünce bir basımevi açtı, yapıtlarının basımıyla uÄŸraÅŸmaya baÅŸladı. Kısa bir süre sonra beyin tümöründen öldü.
19.yy baÅŸları, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun bir çöküşün eÅŸiÄŸine geldiÄŸi yıllardı. Batı’ya yönelerek ve Batı’nın desteÄŸiyle önlenebileceÄŸine inanmıştı. BatılılaÅŸma hareketiyle birlikte yeni insanın yetiÅŸmesinde etkili olabilecek olan batı kültürünü ve onun kaynaklarını tanıtma amacı ön planda tutularak Avrupa’ya öğrenci gönderilip onların bu yönde eÄŸitilmesine çalışılıyordu. Bu grup içinde yer alan Åžinasi Batı, özellikle di Fransız Kültürüyle de çalıştı. Åžinasi, ülkenin uygarlaÅŸma yoluyla geliÅŸebileceÄŸini bunun da Batı örnek alınarak eÄŸitim alanında uygulanacak akılcı bir yöntemle gerçekleÅŸebileceÄŸini savunmuÅŸtur. Bu amaçla yazarlığında çok yönlü bir çaba içine girmiÅŸtir. Gazete çıkarmış, makale, ÅŸiir ve oyun yazmış, sözlük çalışmaları yapmıştır. Halkın “aydınlatılmasına” yönelik bu çalışmalarında eÄŸitime önem vermiÅŸtir. Dilin yalınlaÅŸtırılması ve edebiyatın halkın anlayabileceÄŸi bir dille yazılması çabasının ilk örneklerini ortaya koymuÅŸtur.
BatılılaÅŸma sorununa yaklaşımında savunduÄŸu düşünceleri gazeteciliÄŸi aracılığıyla halka iletmiÅŸtir. Bu amaçla kaleme aldığı yazılarını önce Tercüman-ı Ahvâl’de daha sonra da Tasvir-i Efkâr’da yayımlamıştır. Ä°mparatorluÄŸun iktisadi ve toplumsal yapısının geliÅŸimine iliÅŸkin sorunlara deÄŸinerek, halkın yönetiminde söz sahibi olması düşüncesini savunmuÅŸ, “ulus”, “Özgürlük”, “kamuoyu”, “yasal haklar”, “basın özgürlüğü gibi”, o günün düşün yaÅŸamına henüz girmemiÅŸ birtakım yeni kavramları tartışma gündemine getirmiÅŸtir.
Düzyazılarında yalın bir dil kullanılmıştır. Dili Osmanlıca’nın süslemelerinden arındırarak doÄŸru ve güzel yazmaya öncelik tanınmıştır. Dildeki yalınlaÅŸma çabasını edebiyat ve tiyatro alanlarındaki yenileÅŸtirme çalışmalarıyla desteklemiÅŸtir. Batı ÅŸiirini tanıtma, yeni ÅŸiir biçimlerini edebiyata sokma amacıyla Fransız ÅŸairlerinden çeviriler yapmıştır.
Yazılar(RSS)