Osmanlı, denizci. Dünya haritaları ve denizcilik kitabıyla tanınmıştır.
DoÄŸum tarihi kesin olarak bilinmiyor. 1465-1470 arasında Gelibolu’da doÄŸdu. Kahire’de öldü. Asıl adı Muhiddin Pirî’dir. Karamanlı Hacı Ali Mehmed’in oÄŸlu ve ünlü Osmanlı denizcisi Kemal Reis’in yeÄŸenidir. Akdeniz de korsanlık yapmakta olan amcasının yanında yaklaşık 1481′den sonra denize açıldı. 1487′de onunla birlikte Ä°spanya’daki Müslümanlar’ın yardımına gitti. 1491-1493 arasında Sicilya, Sardunya, Korsika adalarına ve güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldı. Amcasıyla birlikte Osmanlı Devleti’nin hizmetine girerek 1499-1502 Osmanlı-Venedik Savaşı’nda bir savaÅŸ gemisinde kaptanlık yaptı. 1511′de amcasının ölümü üzerine Gelibolu’ya çekilerek Kitab-ı Bahriye (Denizcilik Kitabı) üzerinde çalıştı ve 1513′te bir dünya haritası çizdi.
1516 Mısır seferinde Osmanlı donanmasında kaptan olarak savaÅŸtı. 1517′de ilk çizdiÄŸi haritayı I. Selim’e (Yavuz) sundu. 1521′de Kitab-ı Bahriye’yi tamamladıktan sonra 1522′de Rodos seferine katıldı.1524′te sadrazam Makbul Ä°brahim PaÅŸa’yı Mısır’a götüren gemiye kılavuzluk etti. Sadrazamın ilgilenmesi üzerine 1525′te Kitab-ı Bahriye’yi yeniden düzenleyerek onun aracılığıyla I. Süleyman’a (Kanuni) sundu 1528′de çizdiÄŸi ikinci haritasını da padiÅŸaha armaÄŸan etti. 1528′den sonra güney denizlerinde görev yaptı. Portekizlilerin Aden’i alması üzerine SüveyÅŸ’teki Osmanlı donanmasına kaptan atanarak 26 Åžubat 1548′de Aden’i geri aldı. 1552′de önemli bir Portekiz üssü olan Maskat’ı ve ardından KiÅŸm Adası’nı alarak Hürmüz Kalesi’ni kuÅŸattı. Portekizliler’in Basra Körfezi’ni kapatmak istediklerini duyarak kuzeye yöneldi. Katar Yarımadası’na, Bahreyn Adası’na egemen olarak Mısır’a geçti. Donanmayı Basra Körfezi’nde bıraktığı için sefer sırasında kendisinden yardımını esirgeyen Basra Valisi Kubâd PaÅŸa’nın da giriÅŸimleriyle suçlu görülerek idam edildi.
Büyük bir denizci olduÄŸu kadar büyük bir haritacı olan Pirî Reis, korsanlık günlerinden baÅŸlayarak gezip gördüğü yerleri yabancı kaynaklardan da yararlanarak tarihi ve coÄŸrafi özellikleriyle birlikte kitabında anlatmış ve haritalarını çizmiÅŸtir. Kitab-ı Bahriye’nin nazımla yazılan ve denizcilikle ilgili tüm bilgilerin toplandığı baÅŸlangıç bölümünde, genel açıklamalardan sonra Ege ve Akdeniz adaları tanıtılarak denizle ilgili gözlem ve deneyim önemi vurgulanır. Fırtına, rüzgâr çeÅŸitleri, pusula ve haritanın tanımından sonra dünyayı kaplayan denizler ve karaların oranı belirtilir. Portekizliler’in denizcilikteki ilerlemeleri ve keÅŸifleri, Çin Denizi, Hint Okyanusu, Akdeniz ve Ege Denizi’ndeki rüzgârlar, Basra Körfezi, Atlas Okyanusu ayrıntılı biçimde anlatılır.
Düz yazı ile anlatımın baÅŸladığı haritalı bölüm asıl metni oluÅŸturur. Bu bölümde Çanakkale BoÄŸazı’ndan baÅŸlayarak Ege Denizi kıyı ve adaları, Adriyatik denizi kıyıları, Batı Ä°talya, Güney Fransa, DoÄŸu Ä°spanya kıyılarıyla çevresindeki adalara iliÅŸkin tarihi, coÄŸrafi bilgiler verilerek kuzey Afrika kıyıları, Filistin, Suriye, Kıbrıs ve Anadolu kıyıları izlenerek Marmaris’te tüm Akdeniz’in havzası noktalanır.
1513′te çizdiÄŸi ilk haritasında Kristof Kolomb’un 1498′de çizdiÄŸi Amerika haritasından, Portekiz ve Arap haritalarından yararlandığını belirtir. Elde kalan parçası Avrupa ve Afrika’nın batı kıyılarıyla Atlas Okyanusunu, Antil Adalarını, orta ve Güney Amerika’yı gösterir. 1528′de çizdiÄŸi ikinci haritasından günümüze kalan parça, büyük bir dünya haritasının kuzey batı köşesi olup Atlas Okyanusu’nun kuzeyini, kuzey ve orta Amerika’nın yeni keÅŸfedilmiÅŸ kıyılarını ve Grönland’dan Florida’ya uzanan kıyı ÅŸeridini içerir. Adalar ve kıyılar son keÅŸiflere dayalı olarak daha doÄŸru çizilidir. KeÅŸfedilmeyen yerler ise beyaz bırakılarak, bilinmediÄŸi için çizilmediÄŸi belirtilir. Ä°lk haritadan daha büyük ölçekli ve geliÅŸkin olan ikincisi, teknik olarak döneminin en ileri örneÄŸidir.
YAPITLAR (başlıca): Kitab-ı Bahriye, (ö.s.), 1935, (Yeni harflerle, Denizcilik Kitabı, 2 kitap, Y. Senemoğlu (haz), ty. )
Yazılar(RSS)